Już za kilka dni wchodzą w życie zmiany, które mają uporządkować jeden z najbardziej niejednoznacznych obszarów systemu ubezpieczeń społecznych - wykorzystywanie zwolnień lekarskich. Do tej pory granica między "dozwolonym" a "nadużyciem" bywała płynna. Teraz ma być wyraźniejsza.

Zgodnie z nowymi przepisami osoba ubezpieczona może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli w tym czasie podejmie pracę zarobkową albo aktywność sprzeczną z celem zwolnienia.

"Praca zarobkowa" oznacza każdą czynność o charakterze zarobkowym - niezależnie od formy zatrudnienia. To oznacza, że nie ma znaczenia, czy ktoś pracuje na etacie, umowie zleceniu czy "pomaga znajomemu". Jeśli jest z tego dochód - może stracić świadczenie.

Co wolno na zwolnieniu, a czego nie?

Nowe przepisy porządkują też temat aktywności w czasie choroby. Nie każda aktywność oznacza automatycznie nadużycie.

Za niedozwolone uznane będą działania, które mogą utrudniać lub wydłużać proces leczenia i rekonwalescencji. Z drugiej strony ustawodawca jasno wskazuje, że zwykłe czynności życia codziennego - jak zakupy czy wyjście do apteki - nadal są dopuszczalne.

Istotne jest również pojęcie tzw. czynności incydentalnych. To sytuacje wyjątkowe, wymuszone ważnymi okolicznościami. Co ważne - polecenie pracodawcy nie będzie traktowane jako taka okoliczność.

ZUS dostaje nowe narzędzia kontroli

Zmiany obejmują także samą procedurę kontroli zwolnień. ZUS zyskuje bardziej precyzyjne podstawy prawne do działania.

Nowe regulacje określają m.in. uprawnienia kontrolerów, którzy będą mogli np. wylegitymować osobę na zwolnieniu w celu potwierdzenia jej tożsamości. Uporządkowano też obowiązki osób kontrolowanych, zasady sporządzania protokołów oraz możliwość składania zastrzeżeń do ustaleń kontroli. Zmianie ulegną również wzory dokumentów - zarówno upoważnienia do kontroli, jak i samego protokołu.

To jednak nie wszystko. Równolegle wprowadzane są zmiany w systemie orzecznictwa lekarskiego ZUS, które mają zwiększyć jego wydolność. Dotychczas orzeczenia wydawali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na etacie. Od 13 kwietnia katalog ten zostaje rozszerzony.

Nowe przepisy dopuszczają możliwość wydawania niektórych orzeczeń przez inne zawody medyczne. Fizjoterapeuci będą mogli orzekać w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, a pielęgniarki i pielęgniarze - w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Większa elastyczność, ale też większa odpowiedzialność

Zmiany obejmują także kwalifikacje lekarzy orzeczników. Oprócz specjalistów, w ZUS będą mogli pracować również lekarze w trakcie specjalizacji oraz lekarze z co najmniej 5-letnim doświadczeniem zawodowym.

Dodatkowo wprowadzona zostaje większa elastyczność form zatrudnienia - możliwa będzie zarówno umowa o pracę, jak i umowa o świadczenie usług.

Nowelizacja, która wchodzi w życie 13 kwietnia, jest tylko jednym z etapów większej przebudowy systemu. Kolejne zmiany - dotyczące m.in. organizacji postępowania orzeczniczego i trybu wydawania orzeczeń - mają zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.

Czytaj także:

Fikcyjne zlecenia na sprzęt medyczny. NFZ stracił 270 tys. zł

MZ: to jedyne takie ogólnokrajowe rozwiązanie w Europie. E-rejestracja