Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała nowe rekomendacje dotyczące diagnostyki gruźlicy. Organizacja po raz pierwszy zaleca stosowanie nowej klasy testów molekularnych typu near-point-of-care (NPOC), które mogą być wykonywane blisko miejsca opieki nad pacjentem - w POZ-ach, lokalnych laboratoriach czy nawet w społecznościach oddalonych od dużych ośrodków medycznych.

Badania te należą do tzw. testów amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT), czyli metod wykrywających materiał genetyczny bakterii Mycobacterium tuberculosis. Ich największą zaletą jest szybkość i możliwość wykrycia choroby bez konieczności wykonywania czasochłonnych hodowli bakteryjnych. Są one tańsze od dotychczasowych technologii molekularnych i wymagają mniej rozbudowanej infrastruktury laboratoryjnej.

- Te nowe rekomendacje WHO stanowią ważny krok w kierunku szybszego i bardziej dostępnego testowania gruźlicy - powiedziała dr Tereza Kasaeva, dyrektor Departamentu HIV, Gruźlicy, Wirusowych Zapaleń Wątroby i Chorób Przenoszonych Drogą Płciową w WHO. - Wzywamy kraje i partnerów do wspólnego wdrażania tych wytycznych, aby zamknąć utrzymujące się luki diagnostyczne i zapewnić, że każda osoba z gruźlicą zostanie wcześnie zdiagnozowana i szybko rozpocznie ratujące życie leczenie.

Wymaz z języka zamiast plwociny

Jedną z najbardziej praktycznych zmian w nowych zaleceniach jest możliwość wykorzystania wymazów z języka jako materiału diagnostycznego. Do tej pory podstawą rozpoznania gruźlicy było badanie plwociny. Problem polega jednak na tym, że wielu pacjentów - zwłaszcza dzieci, osoby starsze czy chorzy we wczesnym stadium infekcji - nie jest w stanie jej odkrztusić.

WHO rekomenduje teraz stosowanie wymazów z powierzchni języka jako łatwego do pobrania materiału diagnostycznego. Takie próbki mogą być analizowane przy użyciu testów molekularnych NPOC lub zautomatyzowanych testów NAAT o niskim stopniu złożoności.

Nowe wytyczne obejmują także strategię tzw. pooling-u plwociny. Polega ona na łączeniu kilku próbek w jednym teście diagnostycznym. Jeśli wynik jest ujemny, można wykluczyć gruźlicę u wszystkich badanych osób. W przypadku wyniku dodatniego konieczna jest dalsza diagnostyka poszczególnych próbek.

WHO wskazuje, że takie podejście może znacząco zwiększyć efektywność systemu diagnostycznego, zwłaszcza w krajach o ograniczonych zasobach finansowych. Strategia pooling-u może skrócić czas oczekiwania na wyniki i obniżyć koszty badań, a jednocześnie umożliwić wykrywanie gruźlicy opornej na ryfampicynę - jednego z kluczowych antybiotyków stosowanych w leczeniu tej choroby.

Dlaczego nowe wytyczne są potrzebne?

Gruźlica pozostaje jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych na świecie. Co roku choruje na nią ponad 10 mln ludzi, a ponad milion umiera. Mimo postępu w leczeniu i profilaktyce jednym z największych problemów pozostaje diagnostyka. Miliony przypadków nadal nie są wykrywane na czas. Pacjenci często otrzymują diagnozę dopiero w zaawansowanym stadium choroby lub w ogóle nie trafiają do systemu ochrony zdrowia. WHO wskazuje kilka głównych przyczyn tej sytuacji.

Jedną z nich jest uzależnienie diagnostyki od próbek plwociny, których nie każdy pacjent jest w stanie dostarczyć. Kolejnym problemem jest koncentracja testów w dużych laboratoriach, które często znajdują się daleko od miejsc, gdzie pacjenci szukają pomocy. Istotną barierą są także koszty sprzętu i testów, które ograniczają rozwój sieci diagnostycznych. Nowe technologie mają pomóc w przełamaniu tych barier i umożliwić wcześniejsze wykrywanie choroby.

Nowe rekomendacje zostaną wkrótce włączone do zaktualizowanego wydania "WHO consolidated guidelines on tuberculosis", w module poświęconym diagnostyce gruźlicy i gruźlicy lekoopornej. Dokument zostanie opublikowany jeszcze w tym roku. Wraz z wytycznymi pojawi się także zaktualizowany podręcznik operacyjny WHO dotyczący diagnostyki gruźlicy. Będzie on zawierał szczegółowe instrukcje wdrażania nowych technologii, strategie organizacji testowania oraz przykładowe algorytmy diagnostyczne i kliniczne.

Czytaj także:

Włóknienie płuc: rokowanie w tej chorobie jest podobne do raka płuc

Szczepienia, gruźlica, polio. WHO apeluje o pilne działania