Badania były już realizowane, ale w formie pilotażu. Potwierdził on to, co od dawna wiadomo - niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) to najskuteczniejsza metoda wczesnego wykrywania raka płuca u osób z grup wysokiego ryzyka, pozwalająca wykryć małe zmiany przy znacznie niższym napromieniowaniu niż klasyczna tomografia. Pozwala też przy okazji wykryć różne inne choroby, jak np. włóknienie płuc - na co teraz ma być zwrócona większa uwaga. Ale resort finansów był przeciw, ze względu na koszty. Wreszcie argumenty lekarzy i MZ przeważyły i ministerstwa się dogadały.

- Zmiana polegająca na włączeniu do koszyka świadczeń badań niskodawkowej tomografii komputerowej zawiera się w projekcie rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (nr w wykazie prac legislacyjnych Ministra Zdrowia: MZ 1850). Na etapie uzgodnień międzyresortowych Ministerstwo Finansów (MF) zgłaszało uwagi do ww. projektu. Po odniesieniu się Ministra Zdrowia do uwag ww. projekt został zaakceptowany przez MF - odpowiada Ministerstwo Finansów. Na naszą prośbę załączyło korespondencję z MZ na ten temat.

Ministerstwo Zdrowia chciało, by badania znalazły się w koszyku już od lipca, ale przeciągające się prace nad rozporządzeniem spowodowały, że ten termin jest już - jak wynika z naszych informacji - nie do utrzymania, bo NFZ i placówki muszą się przygotować do realizacji nowego zadania.

Ponad 5 miesięcy dyskusji o kasie

Przypomnijmy, że 9 grudnia 2025 r. Ministerstwo Zdrowia przekazało do konsultacji publicznych projekt rozporządzenia, który wprowadza do koszyka świadczeń gwarantowanych ogólnopolski program wczesnego wykrywania raka płuca z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Badania miały ruszyć 1 lipca 2026 r. i objąć dorosłych z podwyższonym ryzykiem zachorowania. W projekcie podkreślano, że wykonanie takiego badania pozwala wykryć chorobę wcześniej i dzięki temu ryzyko zgonu zmniejsza o 12-28 proc. w porównaniu z RTG lub brakiem skriningu. NFZ przewidywał wtedy koszt programu na ok. 283 mln zł w pierwszych 4 latach. I pieniądze te były "zaklepane" w tegorocznym planie finansowym.

- Niezależnie od stwierdzenia zawartego w pkt 6 OSR, iż środki finansowe na realizację zadania zostały zabezpieczone w projekcie planu finansowego NFZ na 2026 r., należy mieć na uwadze sygnalizowane w ostatnim czasie przez Ministra Zdrowia braki środków w Narodowym Funduszu Zdrowia. Sygnalizowana luka finansowana w NFZ wskazuje na brak przestrzeni finansowej do wprowadzania nowych świadczeń nieujętych wcześniej w prognozie kosztów. W związku z powyższym wątpliwości budzi możliwość sfinansowania projektowanej regulacji w ramach środków ujętych w planie NFZ - napisał 30 grudnia 2025 r. resort finansów opiniując projekt.

Wiceminister Finansów i Gospodarki, Hanna Majszczyk, chciała też wyjaśnień, dlaczego w wyliczeniach Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji podano dwa scenariusze kosztów finansowych o dużej rozbieżności. Trwała wymiana pism, a ostatecznie ta sama wiceminister napisała w zeszłym tygodniu, że:

-(...) Przyjmuję przesłane wyjaśnienia i uznaję projekt za uzgodniony pod warunkiem, że zgodnie z informacją w pkt 6 OSR "zmiana nie będzie miała wpływu na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego. Środki finansowe na realizację zadania zostały zabezpieczone w projekcie planu finansowego NFZ na 2026 r., poz. B2 - Koszty świadczeń opieki zdrowotnej B2.11 koszty profilaktycznych programów zdrowotnych finansowanych ze środków własnych NFZ. Środki na finansowanie realizacji projektowanej zmiany w latach następnych zostaną zabezpieczone w planach finansowych NFZ na kolejne lata i nie będzie konieczności zwiększania z tego tytułu kosztów NFZ w kolejnych latach” - czytamy w przekazanej przez MF kopii korespondencji.

Wspólny głos klinicystów: to się zwraca, także finansowo

Lekarze z różnych środowisk i specjalizacji, ale zwłaszcza onkolodzy i pulmonolodzy, zjednoczyli siły i zabiegali o szybkie przyjęcie nowego rozporządzenia. Przekonywali, że to nie koszty, a inwestycja w zdrowie Polaków. Na wczesnym stadium choroby leczenie jest dużo tańsze.

- Brak wdrożenia realizacji świadczenia NDTK uniemożliwia realizację kluczowych zadań Narodowej Strategii Onkologicznej, w tym uruchomienie kompleksowej opieki w ramach Lung Cancer Units (LCU), co bezpośrednio rzutuje na efektywność systemu opieki onkologicznej w Polsce. Brak finansowania nowoczesnej diagnostyki przesiewowej (NDTK) stanowi krytyczną barierę dla poprawy wskaźników wczesnej wykrywalności nowotworu płuca, a w szerszej perspektywie może mieć wpływ na ograniczenie pacjentom dostępu do skutecznych ścieżek terapeutycznych - przekonywał prof. Piotr Rutkowski, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, pisząc pisma w imieniu Zespołu Ministerialnego ds. Narodowej Strategii Onkologicznej oraz Konsultantów Krajowych. W przyjęcie korzystnej dla pacjentów zmiany angażowała się też m.in. dr Małgorzata Czajkowska-Malinowska, krajowa konsultant w dziedzinie chorób płuc, ale też organizacje pacjenckie.

Czytaj także:

Włóknienie płuc: gdzie szukać pomocy po diagnozie?

Nowy trop w leczeniu raka płuca. Chodzi o hormon wzrostu