Pandemia COVID-19 zostawiła po sobie nie tylko systemowe zmiany w ochronie zdrowia, ale też ogromne długi. Jednym z najbardziej problematycznych okazały się kontrakty szczepionkowe zawarte przez UE z koncernami farmaceutycznymi, m.in. Pfizerem.

Na początku kwietnia 2026 r. sąd w Brukseli orzekł, że Polska i Rumunia muszą wywiązać się z umów i zapłacić łącznie ok. 1,9 mld euro za niewykorzystane dawki szczepionek. W praktyce oznacza to ok. 1,3 mld euro po stronie Polski i 600 mln euro po stronie Rumunii. Argumenty obu krajów - dotyczące zmiany sytuacji epidemicznej czy skutków wojny w Ukrainie - zostały odrzucone przez sąd.

Rumunia szuka wyjścia

Rumuński rząd zdecydował się na ruch, który może stać się precedensem w Europie. Władze w Bukareszcie rozpoczęły bezpośrednie rozmowy z Pfizerem, proponując przekształcenie zobowiązań finansowych w inwestycje w system ochrony zdrowia.

Chodzi o konwersję długu - zamiast płacić gotówką za nieodebrane szczepionki, państwo mogłoby uzyskać dostęp do innowacyjnych terapii, m.in. onkologicznych i stosowanych w chorobach rzadkich. Rumuński minister zdrowia, Alexandru Rogobete, podkreślił, że celem jest "przekształcenie problemu finansowego w realną korzyść dla pacjentów". Według doniesień medialnych wstępne rozmowy już się odbyły w Waszyngtonie.

Co z Polską?

Polska znajduje się w identycznym położeniu prawnym jak Rumunia, ale na razie nie zdecydowała się na podobny manewr negocjacyjny. Zgodnie z wyrokiem sądu Warszawa powinna zapłacić ok. 1,3 mld euro i przyjąć zakontraktowane dawki szczepionek, a następnie je zutylizować. MZ zapowiedziało analizę wyroku i możliwość dalszych kroków prawnych, w tym odwołania.

Warto przypomnieć, że Polska już w 2022 r. odmówiła realizacji części kontraktu, powołując się na nadwyżki szczepionek i zmieniającą się sytuację pandemiczną. Spór z Pfizerem trwa od 2023 r. i jest jednym z najgłośniejszych przykładów napięć między państwami UE a producentami szczepionek.

Na dziś nie ma informacji, by Polska formalnie negocjowała z Pfizerem podobne rozwiązanie jak Rumunia. Scenariusz konwersji długu na inwestycje w innowacyjne leczenie wydaje się pomysłem rozsądnym i korzystnym dla obu stron. Kluczowe pozostaje jednak pytanie o gotowość Pfizera. Dla koncernu farmaceutycznego to nie tylko kwestia finansowa, ale też precedens, który mógłby zostać wykorzystany przez inne kraje.

Czytaj także:

MZ bada wyrok Pfizera – jakie konsekwencje dla polskiego zdrowia?

Sąd: Polska ma zapłacić Pfizerowi ok. 5,6 mld zł za szczepionki