Każde dziecko do 19. roku życia ma prawo do bezpłatnych badań profilaktycznych w POZ, problem w tym, że korzysta z nich tylko garstka młodych pacjentów - wg. raportu Najwyższej Izby Kontroli w latach 2022-2024 ponad 3,5 mln dzieci i nastolatków kwalifikowało się do takich badań, ale ile faktycznie się zgłosiło? W zależności od rodzaju badania zrobiono je u 16,9 - 42,3 proc. Takie badania są zalecane, ale nie obowiązkowe, w związku z tym dużo zależy tutaj od rodziców i tego, czy przychodnie przypomną im o terminie wizyty, bo zdaniem NIK, większość przychodni nie wysyłała rodzicom żadnych przypomnień ani nie informowała ich, dlaczego takie badania są ważne. Co prawda z danych MZ wynika, że pielęgniarki wykonywały testy przesiewowe u 43,2 -67 proc. dzieci, w sześciu z 18 skontrolowanych przychodni nie robiono ani jednego testu przesiewowego i w kolejnych trzech wykonano je od 0,5 do 4,3 proc. dzieci.

W 17 z 18 przychodni nie było wpisów, które by potwierdziły wykonanie pełnego zakresu badań profilaktycznych, w związku z tym nie da się ustalić, czy część badań była mogła zostać pominięta, czy może wykonana, ale nikt tego nie odnotował.

Winne ministerstwo zdrowia i NFZ?

Zdaniem NIK resort zdrowia tak naprawdę nie wiedział, ile dzieci rzeczywiście korzysta z badań profilaktycznych, ponieważ nie miał pełnych danych dotyczących bilansów zdrowia, wizyt patronażowych ani badań wykonywanych przez pielęgniarki i położne. Dlaczego? Wiele przychodni nie przekazywało obowiązkowych sprawozdań statystycznych - w 2022 r. zrobiło to 78,1 proc. placówek, w 2023 r. 77,4 proc., a w 2024 r. 71,5 proc. Ministerstwo zdrowia tłumaczyło, że nie ma narzędzi, które zmusiłyby placówki do przesyłania danych, ale NIK przypomniała, że przepisy przewidują odpowiedzialność za niewywiązywanie się z obowiązków statystycznych, więc MZ miał jak egzekwować raporty. Na tym punktowanie resortu zdrowia się nie kończy - zdaniem NIK ministerstwo zdrowia nie kontrolowało jak NFZ i przychodnie realizują profilaktykę dzieci, chociaż miało do tego uprawnienia, a na dodatek w rozporządzeniu dot. badań profilaktycznych cały czas są odniesienia do szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, chociaż nie ma ich już od kilku lat. Winny jest też Narodowy Fundusz Zdrowia, bo - jak czytamy w raporcie - nie pilnował jak wygląda wykonywanie badań profilaktycznych, wojewódzkie oddziały nie analizowały też raportów przesyłanych przez przychodnie - a mają taki obowiązek. W każdym skontrolowanym oddziale były przypadki, w których przychodnie nie zgłosiły wykonania części badań, a NFZ tego nie sprawdzał.

Dane często się nie zgadzały

Dane, zgodne z tym, co wynikało z dokumentacji medycznej było tylko w 5 z 18 skontrolowanych przychodni, a w 12 placówkach informacje wpisane do rocznych raportów MZ-11 różniły się od danych przekazanych do NFZ albo od tego, co NIK znalazła w dokumentacji. Ministerstwo Zdrowia przyznało nawet, że nie wykorzystało danych NFZ do przygotowania Map Potrzeb Zdrowotnych, ponieważ uznało je...za mało wiarygodne.

Wnioski

Do Ministra Zdrowia o:

• podjęcie działań zmierzających do objęcia profilaktyczną opieką zdrowotną w ramach POZ większej niż dotychczas liczby dzieci i młodzieży w celu zapewnienia odpowiednio wczesnego ujawniania poważnych chorób i wad rozwojowych. Jednym ze sposobów może być informowanie przez placówki POZ rodziców dzieci o korzyściach wynikających z systematycznego poddawania się badaniom profilaktycznym, w tym badaniom bilansowym i przesiewowym oraz przypominanie o terminach ich przeprowadzenia za pośrednictwem systemów teleinformatycznych, środków komunikacji elektronicznej lub publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych (np. Internetowe Konto Pacjenta, aplikacja mObywatel, powiadomienia sms);

• zmianę przepisów prawa, które umożliwiałyby dokumentowanie wyników badań profilaktycznych dzieci i młodzieży w systemie elektronicznym, z możliwością udostępnienia lekarzom także spoza placówki POZ wykonującej te badania. Pozwoliłoby to na sprawniejszy przepływ informacji o stanie zdrowia pacjentów, poprawę koordynacji opieki oraz szybsze podejmowanie decyzji diagnostycznych i terapeutycznych;

• zobowiązanie placówek POZ udzielających świadczeń w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej dzieci i młodzieży finansowanych ze środków publicznych do przekazywania rzetelnych informacji o faktycznej skali i rodzajach udzielanych świadczeń w celu zapewnienia wystarczającego zakresu informacji do inicjowania, opracowywania oraz monitorowania polityki Rady Ministrów w stosunku do profilaktycznej opieki zdrowotnej dzieci i młodzieży;

• objęcie nadzorem działalności Narodowego Funduszu Zdrowia (także w ramach kontroli) dotyczącej profilaktycznej opieki zdrowotnej dzieci i młodzieży prowadzonej w ramach POZ w celu zapewnienia, że badania profilaktyczne są prawidłowo realizowane i dokumentowane;

• zaktualizowanie przepisów rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej poprzez usunięcie w załączniku nr 1, część III przepisów dotyczących zlikwidowanych gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych oraz zastąpienie ich aktualnymi etapami edukacji szkolnej (szkoły podstawowe i średnie), według których przeprowadza się badania profilaktyczne.

Do Prezesa NFZ o:

• prowadzenie kontroli placówek POZ w zakresie realizacji, dokumentowania i sprawozdawania świadczeń profilaktycznych dla dzieci i młodzieży w sposób umożliwiający ocenę, czy ich realizacja została faktycznie wykonana, i czy zrealizowano je z zachowaniem wszystkich wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa.

Do Dyrektorów Oddziałów Wojewódzkich NFZ o:

• rzetelne monitorowanie realizacji umów obejmujących świadczenia profilaktycznej opieki zdrowotnej udzielane w ramach POZ, w tym w szczególności poprzez weryfikowanie danych sprawozdawanych przez świadczeniodawców o realizacji badań profilaktycznych dla dzieci i młodzieży.

Czytaj także:

NFZ uruchamia dodatkowe 600 mln zł. Na co?

Bezpłatna tomografia płuc na NFZ. Dla kogo?