Przypomnijmy, że pigułki dzień po, przez pewien czas były w Polsce bez recepty, ale rząd PiS to zmienił. Problem w tym, że żeby taka forma antykoncepcji zadziałała, trzeba zażyć je jak najszybciej, w ciągu maksymalnie paru dni. Nie wszyscy są w tym czasie w stanie dostać się do lekarza, a na dodatek część z medyków odmawiało powołując się na klauzulę sumienia.

Obecny rząd próbował znieść recepty, ale ustawa w tej sprawie została zablokowana przez prezydenta. Zrobiono więc to, do czego przywykliśmy w różnych obszarach ochrony zdrowia, czyli prowizorkę. To ograniczony czasowo pilotaż usługi farmaceutycznej, w której NFZ płaci farmaceucie za przeprowadzenie wywiady z pacjentem i sprzedanie awaryjnej antykoncepcji. Uruchomiono go około dwa lata temu.

Pilotaż na dłużej. Ile czasu dodano?

-W związku ze zbliżającym się terminem zakończenia programu pilotażowego w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego proponuje się wydłużenie etapu realizacji programu pilotażowego do 30 czerwca 2028 r., mając na uwadze konieczność zapewnienia nieprzerwanego dostępu do antykoncepcji awaryjnej w aptekach - informuje resort zdrowia. Dziś projekt przepisów trafił do konsultacji społecznych.

Ile kobiet skorzystało z pilotażu?

NFZ podaje dane dotyczące liczby wystawionych recept oraz zrealizowanych wywiadów z pacjentkami. Nie wszystkie po przeprowadzeniu rozmowy dostawały receptę, czego powody mogły być różne (np. stan zdrowia, czas jaki upłynął od seksu bez zabezpieczenia).

W pierwszym roku realizacji programu, od 1 maja 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r., przeprowadzono łącznie 24 487 wywiadów farmaceutycznych, z czego 22 601 zakończyły się wystawieniem recepty farmaceutycznej na produkt leczniczy zawierający octan uliprystalu, co stanowi 92,3 proc. przypadków.

-Jednocześnie w okresie pierwszego roku funkcjonowania pilotażu odnotowano istotny wzrost liczby wydanych z aptek produktów leczniczych zawierających octan uliprystalu – z 121 045 opakowań w roku poprzedzającym wprowadzenie programu do 162 681 opakowań po jego wdrożeniu, co oznacza wzrost o 41 636 opakowań, tj. o 34,4 proc. Wzrost ten wskazuje na zwiększenie dostępności oraz wykorzystania antykoncepcji awaryjnej - informuje Ministerstwo Zdrowia.

Rosnąca rola farmaceutów: już co czwarta recepta

Jak podaje MZ, przed wprowadzeniem programu pilotażowego recepty farmaceutyczne na produkty zawierające octan uliprystalu stanowiły jedynie 1,02 proc. wszystkich recept na ten produkt, natomiast w pierwszym roku realizacji pilotażu ich udział wzrósł do 23,9 proc.

Wciąż mało chętnych aptek

Apteki, które na początku pilotażu przystąpiły do programu, w większości są w nim nadal. Nowych nie przybywa. Poziom zatrzymał się na 10 proc.

To na co w dokumencie nie zwraca się uwagi, a można za to stwierdzić z autopsji, próbując skorzystać z pilotażu, to fakt, że wiele aptek z listy NFZ, zwłaszcza w weekendy nie świadczy tej usługi, ponieważ... nie ma akurat żadnego farmaceuty. Dopiero w piątej z odwiedzonych placówek, nota bene tuż obok dawnej siedziby Centrali NFZ na ulicy Grójeckiej, była taka możliwość. Nie było jej za to nawet w dużej aptece na terenie szpitala klinicznego.

Mapa aptek biorących udział w pilotażu dostępna jest tutaj:

https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/antykoncepcja-awaryjna-w-aptekach

Jakie tabletki działają jako antykoncepcja awaryjna?

Antykoncepcja awaryjna, nazywana potocznie pigułką dzień po lub tabletką dzień po, to metoda zapobiegania ciąży po niezabezpieczonym stosunku płciowym lub w przypadku, gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła (np. pęknięcie prezerwatywy, pominięcie lub zwymiotowanie tabletki antykoncepcyjnej itp.).

W Polsce dostępne są dwa główne rodzaje tabletek: te zawierające octan uliprystalu (EllaOne) i te z lewonorgestrelem (Escapelle). Różnią się one ceną, mechanizmem działania i okienkiem, w którym trzeba wziąć lek, żeby mógł skutrecznie zadziałać.

Ile jest czasu na wzięcie tabletki dzień po? Nie jest to dzień, jak wskazuje nazwa, ale im szybciej, tym skuteczność, czyli szansa na zapobieżenie ciąży, jest wyższa.

• Octan uliprystalu (EllaOne) może być skuteczny nawet do 120 godzin (5 dni) po stosunku.

• Lewonorgestrel (Escapelle) powinien być zażyty nie później niż w ciągu 72 godzin (3 dni) po stosunku.