Orzeyful, którego substancją czynną jest oveporexton, został zatwierdzony dla dorosłych z narkolepsją typu 1. W tej postaci choroby zanikają komórki wytwarzające oreksynę - substancję odpowiadającą m.in. za utrzymanie czuwania, stabilny sen i kontrolę napięcia mięśni.

Lek bezpośrednio pobudza receptor oreksynowy OX2R, naśladując działanie brakującej oreksyny. Nie odbudowuje utraconych komórek i nie oznacza wyleczenia choroby, ale przywraca sygnał potrzebny mózgowi do regulowania snu i czuwania. Tabletki przyjmuje się 2 razy dziennie. Zgodnie z komunikatem FDA Orzeyful to pierwszy preparat zatwierdzony do leczenia narkolepsji typu 1 jako całego zaburzenia, a nie tylko wybranych objawów.

Mniej senności i napadów katapleksji

Skuteczność i bezpieczeństwo leku oceniono w 2 trwających 12 tygodni badaniach z udziałem 273 dorosłych. Uczestnicy byli losowo przydzielani do grupy otrzymującej oveporexton lub placebo.

Osoby przyjmujące lek dłużej utrzymywały czuwanie w ciągu dnia, zgłaszały mniejszą senność i miały mniej napadów katapleksji, czyli nagłego zesztywnienia mięśni wywołanego silnymi emocjami. Poprawę odnotowano również w zakresie paraliżu sennego, omamów pojawiających się podczas zasypiania lub budzenia oraz przerywanego snu nocnego.

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były bezsenność, częstsze oddawanie moczu, nagłe parcie na mocz i zwiększone wydzielanie śliny. Leku nie należy łączyć z silnymi inhibitorami enzymu CYP3A. Jego bezpieczeństwa i skuteczności nie potwierdzono u osób poniżej 18. roku życia.

Leczenie narkolepsji w Polsce

W Polsce w refundacji znajdują się obecnie dwie podstawowe opcje dla dorosłych z narkolepsją: modafinil oraz pitolisant.

Modafinil jest dostępny jako Actimodan. Zmniejsza nadmierną senność i pomaga utrzymać czuwanie, choć jego dokładny mechanizm działania nie został w pełni poznany. Lek został objęty refundacją od lipca 2025 r. jako druga opcja obok pitolisantu, o czym pisaliśmy. Pitolisant, dostępny jako Wakix, pobudza układ histaminowy w mózgu. Pomaga ograniczać senność, a u części pacjentów także napady katapleksji. Oba preparaty są nadal refundowane.

Hydroksymaślan sodu nie jest standardowo dostępny w polskich aptekach, ale może być sprowadzany dla wybranych pacjentów w ramach importu docelowego. AOTMiT pozytywnie oceniła możliwość jego refundacji w narkolepsji z katapleksją.

Nowy lek działa inaczej

Modafinil przede wszystkim zwiększa czuwanie. Pitolisant oddziałuje na układ histaminowy i może zmniejszać zarówno senność, jak i katapleksję. Żaden z tych leków nie przywraca jednak bezpośrednio sygnału oreksynowego, którego utrata jest cechą charakterystyczną narkolepsji typu 1.

Oveporexton działa właśnie na ten mechanizm i obejmuje szerszy zestaw objawów. Ma jednak węższe wskazanie - na razie tylko narkolepsję typu 1 u dorosłych. Badania rejestracyjne porównywały go z placebo, a nie bezpośrednio z modafinilem czy pitolisantem, dlatego na razie nie można mówić o udowodnionej przewadze nad tymi lekami.

Rodzaje narkolepsji

Narkolepsja występuje w dwóch postaciach. W typie 1 pojawia się katapleksja, w typie 2 jej nie ma, choć podobnie powoduje nadmierną senność w ciągu dnia, napady snu, paraliż senny, omamy oraz częste wybudzenia w nocy. Katapleksja może objawiać się opadaniem głowy, uginaniem kolan lub nawet upadkiem, ale chory zazwyczaj pozostaje przytomny. Typ 1 można rozpoznać także bez katapleksji, jeśli badanie wykaże bardzo niski poziom oreksyny.

Rozpoznanie wymaga specjalistycznych badań snu: nocnej polisomnografii oraz wykonywanego następnego dnia testu MSLT, który sprawdza szybkość zasypiania i wchodzenia w fazę REM. Trzeba również wykluczyć inne przyczyny senności, takie jak przewlekły niedobór snu, bezdech senny lub działanie leków.

Decyzja FDA obowiązuje tylko w USA. Oveporextonu nie ma w polskiej refundacji i nie został dotychczas dopuszczony do obrotu w UE.

Czytaj także:

Bezdech senny to nie tylko chrapanie. Może prowadzić do tragedii

Eli Lilly inwestuje w biologię snu. Wielkie przejęcie