Internet ułatwił dostęp do wielu usług medycznych, ale w niektórych przypadkach może zwiększać ryzyko dla zdrowia i tu przykładem są m.in. serwisy nazywane "receptomatami" (to potoczne określenie, a anie ustawowa nazwa), które oferują pacjentom krótką, odpłatną konsultacje lekarską na odległość i wystawienie recepty. I o ile nic z tego nie jest zakazane, to problem pojawia się wtedy, kiedy sposób udzielania świadczenia nie pozwala lekarzowi prawidłowo ocenić stanu zdrowia pacjenta albo gdy recepta jest wystawiana bez właściwego ustalenia wskazań do zastosowania danego leku.

-Przyjazne dla pacjentów cyfrowe formy wsparcia w leczeniu są cenne i ważne, ale mogą też rodzić poważne zagrożenia zdrowotne. Niestety, wiele podmiotów traktuje internetowe kanały kontaktu z pacjentem, jak biznes przynoszący szybkie i duże dochody bez najmniejszej troski o aspekty zdrowotne. Szczególnie niepokojące jest przepisywanie leków o wysokim potencjale uzależniającym, bez należytej diagnozy i osobistego zbadania pacjenta. Na działania, które ewidentnie szkodzą pacjentom, nie ma mojej zgody, o czym świadczą nasze stanowcze działania podejmowane od 2023 r. - mówił Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta.

Szczególne zasady dotyczą fentanylu i innych leków

Od 7 listopada 2024 r. obowiązują przepisy, które ograniczyły możliwość przepisywania niektórych substancji kontrolowanych, m.in. fentanylu, morfiny, oksykodonu i określone preparaty z konopi. Co do zasady recepta na te preparaty można dostać, ale po osobistym zbadaniu pacjenta - wyjątek dotyczy kontynuacji leczenia w określonych sytuacjach przez lekarza POZ,

72 decyzje RPP

Jak wynika z danych przekazanych przez Rzecznika Praw Pacjenta, od początku 2023 r. do 25 sierpnia 2026 r. wydano 72 decyzje nakazujące podmiotom prowadzącym tzw. receptomaty zaprzestanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów i w związku z niewykonaniem decyzji Rzecznik nałożył kary finansowe o łącznej wysokości ok.1,3 mln zł. Spośród 72 decyzji 14 zostało zaskarżonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w siedmiu zakończonych sprawach sąd podtrzymał decyzje Rzecznika, w jednym z najnowszych postępowań WSA w Warszawie potwierdził decyzję o nałożeniu na podmiot leczniczy kary w wysokości 126 tys. zł.

Są też zawiadomienia do prokuratury

Sześć spraw dotyczących działalności receptomatów skierowano do prokuratury. RPP poinformował dodatkowo o ok. 30 zawiadomieniach skierowanych do rzeczników odpowiedzialności zawodowej w związku z odpowiedzialnością lekarzy za działania związane z działalnością tego typu podmiotów - problem dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa pacjentów i prawidłowego procesu diagnostycznego.

Co dalej z „lex szarlatan”?

Niejako odpowiedzią na niektóre praktyki receptomatów miał być tzw. lex szarlatan, czyli projekt przygotowany z inicjatywy Rzecznika Praw Pacjenta i we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i miał zwiększyć możliwości państwa w reagowaniu na praktyki zagrażające zdrowiu pacjentów. Ustawa przewidywała m.in. nowe uprawnienia RPP, możliwość wydawania publicznych ostrzeżeń, szybkiego nakazywania wstrzymania szkodliwej działalności i wysokie kary finansowe za naruszanie zbiorowych praw pacjentów. Na razie nowe przepisy nie weszły jednak w życie, bo prezydent Karol Nawrocki nie podpisał ustawy i skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego.

-Nowelizacja ustawy o prawach i Rzeczniku Praw Pacjenta znana jako „Lex Szarlatan” miała także na celu szybkie i skuteczne reagowanie na antyzdrowotne patologie w działalności receptomatów. Nowe przepisy dałyby lepszą ochronę pacjentom przed procederem nieuzasadnionego przepisywanie silnych leków o potencjale uzależniającym, a także przeciwdziałać wywozowi leków z Polski. Apeluję do pacjentów o nadzwyczajną ostrożność w korzystaniu z tego typu usług online, ale także proszę o zgłaszanie wszelkich niepokojących sygnałów w tym obszarze. Wobec wstrzymania przez Prezydenta RP wejścia w życie nowelizacji ustawy będziemy korzystać z dotychczasowych narzędzi prawnych w ochronie pacjentów przed nadużyciami w działalności tzw. receptomatów - podkreśla Bartłomiej Chmielowiec.

Czytaj także:

UOKiK stawia zarzuty Receptomatowi. Chodzi o teleporady

E-recepty w Polsce. Jak z nich korzystamy po 6 latach?