Aleksandra Kurowska: Pani Profesor, wiele osób ma alergię związaną także z problemami okulistycznymi. Ja na przykład, jeżeli mam jakąś alergię, to puchnę, ale oczy są w porządku. Alergia to taka dziwna choroba - dotyczy wielu narządów.

Prof. Ewa Mrukwa-Kominek: Tak naprawdę reakcja alergiczna może dotyczyć różnych narządów - przede wszystkim płuc, gdzie objawia się np. astmą. To dobrze znamy: pojawia się obrzęk śluzówek nosa, katar, ogólne złe samopoczucie. Ale alergia może dotyczyć również oczu. Co ciekawe, często towarzyszy innym objawom alergicznym, np. ze strony nosa czy gardła.

W takich sytuacjach jest to dość oczywiste - mamy katar i jednocześnie łzawienie oczu. Ale zdarza się też alergia izolowana, dotycząca wyłącznie narządu wzroku. Mówimy wtedy o alergii spojówek: sezonowej, całorocznej, atopowej lub wiosennej. To w praktyce cztery główne grupy zapaleń spojówek - wszystkie równie uciążliwe. U jednych pacjentów objawy nasilają się głównie wiosną, u innych utrzymują się przez cały rok - w dużej mierze zależy to od środowiska.

Znaczenie ma m.in. klimatyzacja, poziom zapylenia czy czas spędzany przed monitorem. Jeżeli nasila się zespół suchego oka, objawy alergiczne stają się bardziej widoczne. Wpływ mają także czynniki związane ze stylem życia - to, co jemy, co pijemy i czy odpowiednio się nawadniamy. Istotne są więc zarówno alergeny pokarmowe i wziewne, jak i wszystko to, co nas otacza - także ubrania czy biżuteria. Coraz częściej obserwujemy np. alergię na chrom i nikiel, które mogą wywoływać objawy również w obrębie oczu.

Dalsza część tekstu pod materiałem wideo.

Czyli to może być np. od kolczyków lub od pierścionków? Czy możliwa jest taka sytuacja, że ktoś ma pierścionek, a objawy pojawiają się w oku?

Chrom i nikiel - tak. Najczęściej mamy tu do czynienia z alergią kontaktową. W poprzedniej nomenklaturze mówiliśmy wręcz o kontaktowym zapaleniu spojówek i powiek. Zmiany alergiczne na powiekach są bardzo częste i mogą towarzyszyć różnym chorobom. Warto też pamiętać, że tak powszechna alergia na koty jest trochę przereklamowana. To nie jest alergia na samo zwierzę, ale raczej na to, co znajduje się na jego futrze. Kiedy kot wchodzi do pomieszczenia i się otrzepie, alergeny unoszą się w powietrzu. Dlatego higiena zwierzęcia ma znaczenie. Mamy bardzo dużo czynników, o których wiemy, że mogą uczulać i działać drażniąco na spojówki, powieki i rogówkę. To zarówno substancje drażniące, jak i takie, które wywołują typową reakcję alergiczną.

Raz przed forum ekonomicznym zrobiłam sobie doczepiane rzęsy - i była to katastrofa. Przez cały kongres chodziłam i tylko psikałam oczy kroplami. Co w takiej sytuacji zrobić? Czy sięgnąć po leki doustne na alergię, czy doustne plus krople, a może w niektórych przypadkach wystarczą same krople?

Poruszyła Pani temat nie tylko alergii, ale też działania toksycznego, bo nie każdy toleruje substancje, na których rzęsy są klejone. Jeżeli taka substancja dostanie się do worka spojówkowego, zawsze wywoła podrażnienie. Zwykle jest ono przejściowe. Natomiast reakcja alergiczna jest bardziej nasilona - obejmuje spojówki i powieki - i wymaga dłuższego leczenia.

W przypadkach działania toksycznego lub mechanicznego, gdy coś dostanie się do worka spojówkowego, wystarczy wypłukać oko zwykłymi kroplami, najczęściej nawilżającymi, czasem także o działaniu przeciwalergicznym. Natomiast jeśli mamy do czynienia z typową alergią - z obrzękiem spojówek i powiek, kiedy pacjent wygląda, jakby został pobity - leczenie trwa dłużej. Wtedy, oprócz kropli przeciwalergicznych i nawilżających, stosujemy także farmakoterapię ogólną. Możemy ją oczywiście wdrożyć, ale pacjenta kierujemy też do alergologa. Trzeba ustalić, co wywołało reakcję. Jeśli pacjent to wie - sprawa jest prostsza. Jeśli nie, konieczna jest identyfikacja alergenu.

To teraz trochę przekornie powiem, że zanim pacjent dostanie się do okulisty, a później jeszcze do alergologa, to sezon pylenia może się już skończyć.

Tak, ale pacjenci z objawami alergicznymi trafiają na SOR czy do izb przyjęć okulistycznych, bo są to nagłe sytuacje. Mają nasilone dolegliwości i wiedzą, że wymagają szybkiej pomocy, potrzebują leków, więc zgłaszają się do oddziałów ratunkowych. Jeżeli jest tam okulista, są zaopatrywani od razu. W przeciwnym razie otrzymują pilne skierowanie do poradni okulistycznej, gdzie powinni zgłosić się w krótkim czasie. Są też izby przyjęć okulistyczne, tak jak u nas - działają całodobowo. Pacjent musi swoje odczekać, ale zostaje zaopatrzony.

Dużo jest takich pacjentów z alergiami dotyczącymi oczu? Bo wiele osób może o tym nie wiedzieć. Gdybym miała np. suche, łzawiące oczy wieczorem, to raczej pomyślałabym o konsekwencjach 10 godzin przy komputerze, a nie o roztoczach czy innych alergenach.

Być może tak by pani pomyślała. Ale mając za sobą 10 godzin pracy przy komputerze, ma pani też w tle tzw. oko biurowe - wywołane nadmierną pracą przy monitorze i rzadkim mruganiem, co zaburza prawidłowe wydzielanie łez. Jeżeli do tego dochodzi intensywna, ciągła praca bez przerw i bez stosowania kropli nawilżających, pojawia się podrażnienie. I to właśnie może stworzyć warunki sprzyjające działaniu alergenów.

No właśnie - jak rozpoznać, że to alergia, a nie coś innego?

Kluczowy jest wywiad i objawy. Alergolodzy podkreślają, że praktycznie nie ma alergii bez świądu. Jeżeli oczy swędzą i pojawia się dyskomfort, to najczęściej mamy do czynienia z alergią. Natomiast jeśli dominuje ból, oko jest czerwone, przekrwione i nie ma świądu, bardziej prawdopodobna jest infekcja.

Czyli jeżeli jest bardzo źle, możemy szukać pomocy na SOR? A jeśli to się powtarza, ale nie jest aż tak nasilone, to możemy spróbować zapisać się do okulisty?

Tak, a także do alergologa, jeżeli mamy podejrzenie, że to może być objaw alergiczny albo że towarzyszy alergii. Są na przykład pacjenci, którzy reagują obrzękiem zatok i katarem. Ponieważ anatomicznie mamy połączenie worka spojówkowego z nosem i gardłem, to kiedy śluzówki tam puchną i zamykają to naturalne połączenie, łzy nie mają gdzie odpływać. Wtedy odpływają na zewnątrz worka spojówkowego i pojawia się łzawienie, które towarzyszy innym objawom alergicznym w obrębie głowy.

Spośród wszystkich chorób, które pokazujecie na kongresach - tych często bardzo drastycznych, wręcz "cenzurowanych" zdjęć - alergia wydaje się jedną z łagodniejszych.

Tylko pozornie. To bardzo uciążliwe schorzenie, zwłaszcza jeśli się powtarza i zanim uda się zidentyfikować alergen. Pacjent przez ten czas często stosuje kolejne antybiotyki - niepotrzebnie. Jeśli nie ma nadkażenia bakteryjnego, nie ma wskazań do antybiotyków, tylko do leków przeciwalergicznych. W bardziej zaawansowanych przypadkach stosujemy miejscowo sterydy, które przerywają błędne koło zapalne wywołane alergią. Alergia może też być jednym z czynników wywołujących zespół suchego oka, ale może też mu towarzyszyć - najpierw pojawia się suche oko, a potem alergia na stosowane leczenie. To bardzo ciekawy, ale też bardzo uciążliwy dla pacjentów temat.

Tego nikomu nie życzymy, ale jeśli podejrzewacie, że problem może Was dotyczyć, warto zgłosić się do specjalisty.

Tym bardziej, że mamy dziś wiele leków miejscowych - kropli przeciwalergicznych - które możemy skutecznie stosować u pacjentów.

Czytaj także:

Ameby "zjadają" rogówkę. Profesor radzi jak uniknąć ryzyka

Astma spod śliwy i maliny. Nieoczywiste źródło alergenów