Eli Lilly and Company przejmuje Ajax Therapeutics w transakcji wartej do 2,3 mld dol. W skład tej kwoty wchodzi płatność z góry oraz tzw. kamienie milowe - wypłacane w miarę postępów badań i decyzji regulatorów.

Dla Lilly to nie jest przypadkowy zakup. Firma była już wcześniej strategicznym inwestorem Ajax i od początku stawiała na rozwijaną tam technologię. Teraz chce przejąć pełną kontrolę nad projektem i przyspieszyć jego rozwój kliniczny.

AJ1-11095 to przedstawiciel nowej klasy leków

Najważniejszym aktywem Ajax jest cząsteczka AJ1-11095 - eksperymentalny, doustny lek przyjmowany raz dziennie. To tzw. inhibitor JAK2 typu II, czyli zupełnie inna klasa niż wszystkie obecnie stosowane leki w tej grupie. Dzisiejsze terapie działają na tzw. konformację typu I białka JAK2. Dają poprawę objawów, ale często z czasem przestają działać. Pacjenci tracą odpowiedź na leczenie albo muszą je przerwać.

AJ1-11095 wiąże się z JAK2 w inny sposób. Projektanci leku zakładają, że dzięki temu możliwe będzie głębsze i bardziej trwałe zahamowanie choroby, a także leczenie pacjentów, u których standardowe terapie zawiodły.

Lek jest obecnie w badaniu klinicznym fazy I (AJX-101), prowadzonym u pacjentów z mielofibrozą, którzy byli wcześniej leczeni inhibitorami JAK2 typu I. Badanie rozpoczęło się pod koniec 2024 r., a w 2026 r. planowany jest wybór optymalnej dawki do dalszych etapów rozwoju. Jeszcze w tym roku mają zostać zaprezentowane pierwsze dane typu "proof of concept", które pokażą, czy nowy mechanizm rzeczywiście przekłada się na efekty kliniczne.

Dwie wyniszczające choroby

Cel terapii jest jasno określony: mielofibroza i czerwienica prawdziwa, czyli choroby z grupy nowotworów mieloproliferacyjnych (MPN). To przewlekłe nowotwory krwi, w których dochodzi do niekontrolowanej aktywacji szlaków sygnałowych - przede wszystkim JAK-STAT - co napędza nadmierną produkcję komórek krwi i zaburza prawidłowe funkcjonowanie szpiku.

W przypadku mielofibrozy proces chorobowy prowadzi do jego stopniowego włóknienia, czyli "bliznowacenia", które wypiera zdrową tkankę krwiotwórczą. Organizm próbuje to kompensować, uruchamiając tzw. krwiotworzenie pozaszpikowe, głównie w śledzionie i wątrobie - stąd charakterystyczne, często bardzo duże powiększenie tych narządów. Pacjenci zmagają się z przewlekłym zmęczeniem, utratą masy ciała, nocnymi potami, bólem kości i objawami wynikającymi z niedokrwistości. W bardziej zaawansowanych stadiach rośnie ryzyko transformacji do ostrej białaczki szpikowej, która ma bardzo złe rokowanie. Czerwienica prawdziwa z kolei przez długi czas może przebiegać skrycie, ale wiąże się z istotnym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych - zawałów serca czy udarów mózgu - wynikających z nadmiernej liczby krwinek i zwiększonej lepkości krwi.

Mimo dostępnych terapii, w tym inhibitorów JAK2, potrzeby pacjentów pozostają ogromne. Obecne leki poprawiają objawy i zmniejszają śledzionę, ale rzadko wpływają na biologiczne podłoże choroby. Co więcej, u wielu chorych z czasem dochodzi do utraty odpowiedzi na leczenie lub pojawia się nietolerancja terapii. W praktyce oznacza to powrót objawów i konieczność szukania kolejnych, często mniej skutecznych opcji. To właśnie w tę lukę ma trafić nowy lek.

Naturalny krok dla Ajax Therapeutics

Ajax Therapeutics powstało wokół pracy pięciu naukowców, w tym dr. Rossa Levine'a z Memorial Sloan Kettering Cancer Center, jednego z czołowych ekspertów w dziedzinie nowotworów mieloproliferacyjnych. Firma od początku stawiała na precyzyjne projektowanie leków w oparciu o biologię strukturalną i zaawansowane modele obliczeniowe. Współpracowała m.in. z Schrödinger Inc., wykorzystując technologie do projektowania cząsteczek na poziomie struktury białek. Efektem tej pracy jest właśnie AJ1-11095 - lek zaprojektowany nie jako kolejna wariacja istniejącej terapii, ale jako zupełnie nowa klasa inhibitorów.

Przejęcie Ajax wpisuje się w szerszą strategię Lilly, która w ostatnich latach intensywnie rozbudowuje segment onkologiczny, zwłaszcza w obszarze nowotworów krwi. Firma chce wykorzystać swoje doświadczenie w hematologii, by szybko przeprowadzić nowy lek przez kolejne etapy badań - aż do badań rejestracyjnych i potencjalnego wprowadzenia na rynek. AJ1-11095 może stać się jedną z pierwszych terapii zdolnych przełamać oporność na inhibitory JAK2.

Transakcja musi jeszcze uzyskać standardowe zgody regulacyjne w USA, w tym zgodę w ramach Ustawy Hart-Scott-Rodino (HSR Act) z 1976 r. Po jej zamknięciu Lilly włączy Ajax do swojej struktury i zdecyduje o dalszym modelu finansowania badań.

Czytaj także:

CAR-T nowej generacji. Przejęcie warte 7 mld dol.

Eli Lilly przejmuje CrossBridge Bio. Powstaną nowe leki onkologiczne