Raport Vaccines Europe Pipeline Review 2025 nie pozostawia złudzeń - pozycja Europy w globalnych badaniach nad szczepionkami wyraźnie słabnie. Jeszcze kilka lat temu region odpowiadał za 17 proc. wszystkich badań klinicznych w tym obszarze. Dziś to zaledwie 8 proc.

Za tym spadkiem kryje się realne ryzyko: mniejszy udział w badaniach oznacza mniejszy wpływ na rozwój nowych technologii, wolniejszy dostęp do innowacyjnych preparatów i ograniczoną zdolność reagowania na przyszłe epidemie. W praktyce może to oznaczać, że Europa będzie bardziej zależna od rozwiązań opracowywanych poza swoim obszarem.

Europa wypada z czołówki

Obecnie w rozwoju klinicznym znajduje się 91 kandydatów - zdecydowana większość to klasyczne szczepionki profilaktyczne, ale są też przeciwciała monoklonalne i szczepionki terapeutyczne.

Najciekawsze jest jednak to, czego dotyczą te projekty. Aż 41 proc. z nich celuje w choroby, dla których nie mamy dziś żadnej zatwierdzonej szczepionki, m.in. wirusa Epsteina-Barr, CMV, HIV czy norowirusy. To obszary, które od lat pozostają trudnym wyzwaniem dla immunologii i biotechnologii. Pozostałe projekty to rozwinięcia już istniejących rozwiązań - szczepionki skojarzone, preparaty o szerszym zastosowaniu czy ulepszone wersje znanych technologii.

Najwięcej projektów dotyczy chorób układu oddechowego. To aż 68 kandydatów, czyli blisko trzy czwarte całej palety. Wśród najczęściej rozwijanych wskazań znajdują się grypa sezonowa i pandemiczna, pneumokoki, COVID-19 oraz RSV.

Równolegle wyraźnie widać dominację technologii mRNA, która stoi za ponad połową projektów. Po sukcesie szczepionek przeciw COVID-19 stała się ona jednym z głównych kierunków rozwoju, choć równolegle rozwijane są także platformy wielowalentne i nowe podejścia technologiczne.

Szczepienia nie tylko dla dzieci

Raport pokazuje też wyraźną zmianę podejścia do immunizacji. Aż 77 kandydatów jest testowanych w populacji dorosłych i osób starszych. To odzwierciedlenie szerszego trendu - szczepienia przestają być postrzegane wyłącznie jako element profilaktyki dziecięcej, a coraz częściej jako narzędzie ochrony zdrowia przez całe życie. Znaczenie szczepień wykracza daleko poza samą ochronę przed infekcjami. W ciągu ostatnich 50 lat immunizacja uratowała 154 mln ludzi, w tym 101 mln niemowląt.

Co więcej, szczepienia zmniejszają ryzyko powikłań - np. sercowo-naczyniowych po infekcjach - i odgrywają istotną rolę w ograniczaniu antybiotykooporności. Według danych WHO lepsze wykorzystanie szczepień mogłoby zapobiegać nawet ponad pół milionowi zgonów rocznie związanych z opornością bakterii na antybiotyki. Dlatego spadek aktywności badawczej to nie tylko problem przemysłu farmaceutycznego, ale realne zagrożenie dla systemów ochrony zdrowia.

Potrzebne decyzje systemowe

Eksperci nie mają wątpliwości - trend można odwrócić, ale wymaga to konkretnych działań. Kluczowe są stabilne i przewidywalne regulacje, większe inwestycje w badania kliniczne oraz infrastruktura wspierająca rozwój nowych technologii.

- Spadek udziału Europy w globalnych badaniach klinicznych szczepionek to sygnał ostrzegawczy dla całego systemu ochrony zdrowia. Jeśli chcemy utrzymać zdolność do szybkiej reakcji na przyszłe zagrożenia epidemiczne, konieczne jest wzmocnienie ekosystemu innowacji: od stabilnego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego po inwestycje w badania kliniczne i nowoczesne platformy technologiczne. Szczepienia pozostają jednym z najbardziej efektywnych narzędzi zdrowia publicznego, dlatego ich rozwój powinien być traktowany jako priorytet strategiczny - podkreśla Michał Byliniak, dyrektor generalny Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA.

Bez tego region może stopniowo tracić nie tylko udział w rynku, ale też kontrolę nad jednym z najważniejszych narzędzi współczesnej medycyny.

Czytaj także:

Szczepienie przeciw HPV obniża ryzyko raka szyjki macicy przez 18 lat

WHO: Nowe szczepionki mogą uratować 6,2 mln osób