Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe schorzenie przewodu pokarmowego, które dotyczy ok. 10 proc. dorosłych. Choroba nie ma jednej przyczyny ani leczenia przyczynowego, dlatego terapia skupia się na kontrolowaniu objawów - bólu brzucha, biegunek lub zaparć.

Nowa analiza przeprowadzona przez naukowców z Cedars-Sinai i opublikowana w Communications Medicine należy do największych tego typu badań na świecie. Oparto ją na niemal 20 latach danych z elektronicznej dokumentacji medycznej ponad 650 tys. dorosłych pacjentów z IBS w USA. To badanie bazujące na rzeczywistej praktyce klinicznej, a nie na warunkach eksperymentalnych. Dzięki temu lepiej pokazuje, co dzieje się z pacjentami w długim okresie, gdy leki stosowane są latami.

- Wielu pacjentów otrzymuje diagnozę IBS w młodym wieku i może przyjmować leki przez lata. Tymczasem większość badań klinicznych trwa krócej niż rok, więc wiemy bardzo niewiele o ich długoterminowym bezpieczeństwie. To badanie zaczyna wypełniać tę lukę - mówi dr Ali Rezaie z Cedars-Sinai, główny autor pracy.

Jakie terapie sprawdzono?

Badacze przyjrzeli się szerokiemu spektrum leków stosowanych w IBS. W analizie uwzględniono m.in. leki przeciwdepresyjne, leki rozkurczowe oraz preparaty przeciwbiegunkowe, w tym loperamid i difenoksylat. To substancje powszechnie stosowane w praktyce klinicznej, często przez długi czas.

Jakie są wnioski z badania? Długotrwałe stosowanie niektórych leków wiąże się z niewielkim, ale mierzalnym wzrostem ryzyka zgonu. W przypadku antydepresantów było to ok. 35 proc. więcej, natomiast przy stosowaniu loperamidu i difenoksylatu - ryzyko było mniej więcej dwukrotnie wyższe. Jednocześnie inne terapie, w tym leki zatwierdzone do leczenia IBS oraz leki rozkurczowe, nie wykazały takiej zależności.

Kluczowe jest jednak to, że badanie nie pokazuje związku przyczynowo-skutkowego. Oznacza to, że nie można stwierdzić, iż konkretne leki bezpośrednio prowadzą do zgonu - obserwowany efekt może wynikać z wielu nakładających się czynników.

Antydepresanty pod lupą

Autorzy badania zauważyli, że pacjenci stosujący niektóre leki częściej doświadczali powikłań zdrowotnych, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, udary, upadki czy hospitalizacje. To właśnie te zdarzenia mogą częściowo tłumaczyć obserwowany wzrost ryzyka. Innymi słowy - leki mogą być jednym z elementów szerszego obrazu zdrowotnego pacjenta, a nie jego jedyną przyczyną.

Szczególne zainteresowanie budzą wyniki dotyczące antydepresantów. Choć nie są one oficjalnie zatwierdzone do leczenia IBS, są często stosowane, ponieważ mogą zmniejszać nadwrażliwość jelit i łagodzić ból. To przykład terapii stosowanej "poza wskazaniami", która w praktyce stała się częścią standardowego leczenia.

Co to oznacza dla pacjentów?

Autorzy badania wyraźnie podkreślają, że wyniki nie powinny budzić niepokoju, ale raczej skłaniać do świadomych decyzji terapeutycznych.

- Pacjenci z IBS nie powinni panikować, ale powinni rozumieć i uwzględniać niewielkie, choć istotne ryzyko przy długotrwałym leczeniu - zaznacza dr Rezaie.

W praktyce oznacza to konieczność rozmowy z lekarzem o korzyściach i ryzyku poszczególnych terapii, zwłaszcza jeśli mają być stosowane przez wiele lat.

Czytaj także:

Nowe leki wyciszą stan zapalny, ale nie wyłączą odporności

Leki GLP-1 skuteczne, ale obciążają jelita. Nowe dane