Michał Szczegielniak: Ageizm, czyli dyskryminacja ze względu na wiek, to problem, który dotyka wielu Polaków. Czy mógłby Pan szerzej opowiedzieć o tym zjawisku i jego przejawach?

Łukasz Salwarowski, redaktor Głosu Seniora: Stowarzyszenie Manko od lat zajmuje się polityką senioralną, w tym edukacją, aktywizacją i obroną praw osób starszych. Problem ageizmu dotyczy większości seniorów. W ramach naszych działań przeciwdziałamy wykluczeniu i dyskryminacji w pięciu obszarach: architektonicznym, ekonomicznym, językowym, toaletowym i zawodowym.

Jak rozumie Pan dyskryminację?

Przede wszystkim jako brak dostępności do wszystkich dóbr, jakie mają inni. Jest to sytuacja, kiedy dana osoba ze względu na swój wiek, brak świadomości, czy też sytuację ekonomiczną ma mniejszy dostęp do danych usług i dóbr, podczas gdy inne osoby nie mają w tym żadnych ograniczeń.

Mówi Pan o różnych formach dyskryminacji. Czy mógłby Pan podać konkretne przykłady?

Oczywiście, weźmy na przykład dyskryminację architektoniczną. Nasza kampania "Stop niewolnictwu czwartego piętra" zwraca uwagę na problem seniorów uwięzionych we własnych domach z powodu braku wind w budynkach. Deweloperzy oszczędzają na budowie wind kosztem przyszłych starszych mieszkańców. Samorządy, podobnie jak prywatne dyskonty, oszczędzają na budowie toalet, co sprawia, że seniorzy zostają w swoich mieszkaniach obawiając się problemów z załatwieniem swoich podstawowych potrzeb poza domem . Z kolei dyskryminacja zawodowa przejawia się niechęcią pracodawców do zatrudniania seniorów, mimo ich chęci i możliwości pracy.

Dostęp do toalet to poważny problem dla seniorów?

Absolutnie. Kampania "Toalety ratują życie" zwraca uwagę na to, że wielu seniorów z problemami nietrzymania moczu unika wychodzenia z domu z obawy o brak dostępu do toalet. To ogranicza ich aktywność społeczną i pogarsza jakość życia.

Jak ocenia Pan zjawisko dyskryminacji cyfrowej?

To kolejna forma wykluczenia. Wiele usług, takich jak wypożyczanie hulajnóg, rowerów czy korzystanie ze zniżek w sklepach, wymaga korzystania z aplikacji internetowych, co wyklucza seniorów nieposiadających odpowiednich urządzeń lub umiejętności. Problem ten dotyczy również korzystania z Internetowego Konta Pacjenta.

Emerytury w Polsce są niskie, a dostęp do placówek ochrony zdrowia utrudniony. Czy to również formy dyskryminacji?

Niskie emerytury i długi czas oczekiwania na wizyty u specjalistów to poważny problem. Seniorzy często nie mają pieniędzy na prywatne leczenie, a publiczny system ochrony zdrowia jest dla nich trudno dostępny. To prowadzi do pogorszenia ich stanu i przedwczesnej niesamodzielności, co dodatkowo obciąża i tak już przeciążony system ochrony zdrowia. Ktoś, kto jest przemęczony nie traktuje dobrze klienta, dlatego każdy nowy pacjent staje się intruzem i ciężarem, a przez to pojawiają się patologie.

A abonamenty medyczne?

One nie rozwiązują problemu. Zwykle takie abonamenty nie są oferowane seniorom, albo ich cena przekracza ich możliwości finansowe. Jeżeli osoby w wieku 60+ nie stać na specjalistę to musi czekać, nawet ponad rok, na wizytę na NFZ. Innego wyjścia nie ma. Jest to dyskryminacja w dostępie do systemu ochrony zdrowia ze względów ekonomicznych.

Zostają prywatne konsultacje.

Jeżeli lekarz za wizytę bierze od seniora 300 zł, wiedząc że on musiałby na nią czekać rok to wykazuje się pazernością i brakiem solidarności międzypokoleniowej. Z czyich pieniędzy zostały sfinansowane jego studia, szpital w którym on pracuje oraz sprzęt, z którego korzysta? Z podatków, które ten senior płacił przez całe życie, a teraz jest karany – zapłać mi ile chcę ponieważ NFZ nie działa. Jeżeli lekarz pracuje 8h to w ciągu dnia jest w stanie odbyć 8 wizyt. Przy założeniu, że brałby dopuszczalną dla seniora cenę np. 100 zł za wizytę to jest to 800 zł dziennie. Razy 20 dni w miesiącu to jest 16 000 zł miesięcznie. Drodzy lekarze czy to jest za mało?

Ale tutaj nie zostały uwzględnione żadne koszty.

Ale przy 300 zł za godzinę to już będzie 48 000 zł. Liczę dość liberalnie 1 pacjent = 1 godzina, a przecież wizyty zazwyczaj trwają krócej, bo mieszczą się w przedziale od 20 do 30 min. Czy lekarz musi tyle zarabiać zmuszając seniora, żeby płacił za wizyty, na które go nie stać? To jest patologia i żerowanie na trudnej sytuacji seniora. Musimy zwiększyć dostęp seniorów do służby zdrowia i przeciwdziałać ich dyskryminacji ekonomicznej. Jednym z naszych narzędzi, które mają przeciwdziałać tej sytuacji jest Program Ogólnopolska Karta Seniora, który zabiega o zniżki dla seniorów w wielu placówkach w całej Polsce. Mamy już 650 tysięcy posiadaczy Karty i 4300 firm ją honorujących. Jest w tym również wiele placówek służby zdrowia.

A czy szpitale są przygotowane na napływ starszych pacjentów?

Szpitale nie są przygotowane na przyjmowanie dużych grup starszych pacjentów ani edukacyjnie, ani mentalnie, ani sprzętowo. Brakuje opiekunek, pielęgniarek, geriatrów i różnego rodzaju specjalistów. Z jednej strony braki kadrowe powodują przeciążenie osób, które już tam pracują, natomiast z drugiej strony problemem jest "znieczulica", brak empatii wynikający z cech osobowościowych i złego szkolenia. Problemem jest też brak współpracy między szpitalem a placówkami opieki społecznej.

Czy w relacjach personel medyczny - pacjenci seniorzy dochodzi do dyskryminacji?

Niestety tak. Często spotykam się z lekceważącym traktowaniem seniorów, infantylizowaniem ich i brakiem partnerskiego podejścia. Dlatego chcemy wprowadzić standardy i rozpoczynamy kampanię "Szpital Przyjazny Seniorom" i "DPS Przyjazny Seniorom", aby promować placówki, w których osoby starsze są traktowane z godnością i szacunkiem. Co cieszy, mamy już pierwsze szpitale w Programie.

Czyli głównie jest to dyskryminacja językowa.

Pamiętajmy, że dyskryminacja językowa to nie tylko niezrozumiałe pisma. To także zła komunikacja, która traktuje seniorów przedmiotowo, lekceważąco, pejoratywnie czy infantylnie. Zwroty typu "Basia złamała nóżkę" czy też "Rozbierze się i położy" w stosunku do osoby starszej są niedopuszczalne.

Czy problem dyskryminacji seniorów dotyka również aptek?

Ja ze strony farmaceutek widzę głównie troskę o klienta. Byłaby ona jeszcze większa, gdyby można w nich wprowadzić usługę gwarantowaną w postaci przeglądu lekowego, o który od lat apeluje Głos Seniora. Problem polipragmazji, czyli nadużywania leków, zbiera ogromne żniwo wśród seniorów.

Jakie grupy seniorów są szczególnie narażone na dyskryminację?

Osoby samotne i biedne są szczególnie narażone na dyskryminację ekonomiczną i społeczną. Warto podkreślić, że samotni seniorzy zwykle nie mogą liczyć na wsparcie finansowe od partnera, dzieci czy rodziny. Osoby starsze mieszkające na wsiach mają ograniczony dostęp do kultury i transportu. Z kolei seniorzy z demencją są szczególnie bezbronni, ponieważ są zależni od innych, a przez to łatwo nimi manipulować. Nie mogą upomnieć się o swoje prawa, bo często w ogóle nie są ich świadomi.

Co można zrobić, aby przeciwdziałać dyskryminacji seniorów?

Potrzebna jest edukacja i podnoszenie świadomości społecznej na temat problemów seniorów. Personel medyczny, urzędnicy i społeczeństwo muszą zrozumieć specyficzne potrzeby i ograniczenia osób starszych. Ważne jest również tworzenie przyjaznych dla osób 60+ usług, technologii, a także przestrzeni publicznych. Istotne w temacie jest także edukowanie seniorów i ich rodzin co do ich praw. Służyć temu mogą obywatelskie inicjatywy tj. "Obywatelski Głos Seniora". Stawiać także należy na promowanie idei solidarności międzypokoleniowej poprzez kampanie tj. "Szkoła Przyjazna Seniorom", "Gmina Przyjazna Seniorom" i edukowanie młodzieży, jak i nas wszystkich, że wszyscy będziemy kiedyś seniorami i musimy się do tego przygotować - ekonomicznie i zdrowotnie.

Łukasz Salwarowski – ekonomista i działacz społeczny, Prezes Stowarzyszenia MANKO oraz Międzynarodowego Instytutu Rozwoju Społecznego, Redaktor Naczelny Głosu Seniora, członek Rady ds. Polityki Senioralnej przy Minister ds. Polityki Senioralnej, członek Rady Dostępności przy Minister Funduszy i Polityki Regionalnej, członek Rady Organizacji Pacjentów przy Rzeczniku Praw Pacjenta.

Czytaj także:

Aktywność fizyczna to lekarstwo dla seniorów

Jak bezpiecznie kupować produkty medyczne?

Życie seksualne seniorów bez tabu i stereotypów