W naborze do programu Polskie Powroty 2025 wpłynęło 69 wniosków. Finansowanie otrzyma 17 projektów o łącznej wartości 26 571 070 zł. Ze względu na wysoki poziom zgłoszeń dyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA) zdecydował o zwiększeniu liczby finansowanych przedsięwzięć - poinformowało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Program pozwala powracającym naukowcom stworzyć własne grupy badawcze. Środki obejmują m.in. wynagrodzenia kierownika i członków zespołu, a także grant startowy na aparaturę oraz prowadzenie badań. Laureaci edycji 2025 będą mogli również ubiegać się o dodatkowe finansowanie Agencji Badań Medycznych.

- Program Polskie Powroty to realna szansa na powrót do kraju wybitnych naukowców, którzy zdobywali doświadczenie w najlepszych ośrodkach badawczych na świecie. Każdy powracający badacz wnosi nie tylko imponujący dorobek, ale też nowe doświadczenia, międzynarodowe kontakty i inne spojrzenie na prowadzenie badań. Wyniki ostatniej edycji programu potwierdzają, że w Polsce można realizować ambitne projekty na światowym poziomie. Jestem przekonany, że korzyści z tych powrotów odczuje całe środowisko naukowe, że staną się impulsem do rozwoju i wzmocnią pozycję Polski na świecie - mówi dr Wojciech Karczewski, dyrektor NAWA.

Czym jest spliceosom?

Jednym z laureatów jest prof. Wojciech Galej, biolog strukturalny i zdobywca grantu ERC. Po pracy w Europejskim Laboratorium Biologii Molekularnej w Grenoble dołączy do Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie.

Badacz zajmuje się kompleksami RNA i białek uczestniczącymi w ekspresji genów. W centrum jego zainteresowań znajduje się spliceosom - złożona maszyneria komórkowa, która usuwa niekodujące fragmenty z RNA, zanim na jego podstawie powstanie białko. Zakłócenia tego procesu mogą mieć znaczenie dla rozwoju chorób, dlatego poznanie jego mechanizmów jest ważne zarówno dla biologii podstawowej, jak i dla przyszłych zastosowań medycznych.

W Warszawie prof. Galej będzie rozwijał metody biologii strukturalnej, w tym tomografię elektronową w warunkach kriogenicznych. Technologia ta pozwala obserwować struktury wewnątrz komórek z rozdzielczością pojedynczych cząsteczek.

- Zdecydowałem się na powrót do Polski, ponieważ uważam, że jest ona krajem o ogromnym potencjale rozwojowym i innowacyjnym, a Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej należy do czołowych instytutów badawczych w Polsce i w tej części Europy. Mam nadzieję, że mój powrót przyczyni się do wzmocnienia potencjału badawczego naszego kraju oraz umożliwi wdrożenie nowych, zaawansowanych metod biologii strukturalnej - podkreśla prof. Wojciech Galej.

Jak upakowane jest DNA?

Do Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN wróci dr Paweł Trzaskoma, związany dotąd z amerykańskimi National Institutes of Health. Bada on przestrzenną organizację chromatyny, czyli sposób, w jaki DNA jest ułożone wewnątrz jądra komórkowego.

Struktura chromatyny wpływa na aktywność genów, tożsamość komórek oraz ich reakcję na czynniki zewnętrzne. Jej zaburzenia mogą towarzyszyć chorobom. W swoim dotychczasowym dorobku Trzaskoma zajmował się również mechanizmami oporności komórek nowotworowych na doksorubicynę, lek stosowany w chemioterapii. W badaniach łączy obrazowanie o wysokiej rozdzielczości, sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek i modelowanie komputerowe - opisuje NIAMS, jeden z instytutów NIH.

Neuropeptydy sterują zachowaniem

Medyczny wątek ma również dorobek dr. Alana Kani, który będzie prowadził projekt na Uniwersytecie Jagiellońskim. Naukowiec pracował w Centralnym Instytucie Zdrowia Psychicznego w Mannheim, gdzie badał wpływ neuropeptydów na pracę mózgu.

Interesuje go m.in. oksytocyna oraz jej oddziaływanie na struktury odpowiedzialne za zachowania społeczne, pobudzenie i inne procesy fizjologiczne. W swoich badaniach wykorzystuje elektrofizjologię, fotometrię światłowodową i metody pozwalające obserwować aktywność konkretnych obwodów nerwowych. To badania podstawowe, ale dotyczą mechanizmów istotnych dla neuronauki i psychiatrii.

Kto otrzyma finansowanie?

Pełna lista laureatów programu Polskie Powroty 2025:

- Uniwersytet Warszawski - Agata Zborowska

- Uniwersytet Warszawski - Radosław Górecki

- Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Izabela Biało

- Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN - Aleksandra Olejak

- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - Marianna Szczygielska

- Uniwersytet Warszawski - Karolina Kluczewska

- Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Alan Kania

- Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN - Paweł Trzaskoma

- Uniwersytet Gdański - Magdalena Miklaszewska

- Uniwersytet Warszawski - Błażej Jaworowski

- Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN - Krzysztof Jodłowski

- Uniwersytet SWPS - Michał Gulczyński

- Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie - Wojciech Galej

- Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Agnieszka Jaron

- Instytut Matematyczny PAN - Krzysztof Ciosmak

- Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN - Marek Walczak

- Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie - Andrzej Kaczmarczyk

Program Polskie Powroty działa od 2018 r. W poprzednich edycjach wsparcie otrzymało 92 badaczy. Jesienią NAWA planuje uruchomić kolejny nabór.

Czytaj także:

0 zgłoszeń na biotechnologię? Winiarska: jaki konkurs, taka frekwencja

UE: 838 mln euro dla 319 najlepszych naukowców. Ilu Polaków?